بالا‌خره، دانشجو وارد دانشكده معماري مي‌شود!

بله، تازه مشكل شروع مي‌شود. تصورش را بكنيد كه آن موقع ما آن دوره‌ها را مي‌گذرانديم و وارد دانشكده مي‌شديم و در بسياري از مقاطع و دوره‌ها به اعتبار و اختيار دانشكده، واحدهاي اضافي هم مي‌گذرانديم. دانشگاه تهران معمولا‌ دوره فوق‌ليسانس پيوسته را نه با 180 واحد، گاه با 210 واحد به سرانجام مي‌رساند. حالا‌ چي؟ اولا‌ كه دانشكده‌ها اختيار كم و زياد كردن واحد درسي را ندارند، تمام دانشكده‌ها سيلا‌بس درسي واحدي دارند، آن هم سيلا‌بسي با اين همه درس‌هاي عمومي غيرتخصصي. براي دوره كارشناسي معماري، مجموعا پنج پروژه طرح معماري وجود دارد. با اين حجم كم واحد‌هاي تخصصي و مقدار زياد درس‌هاي عمومي چه انتظاري هست؟ اگر دقت كنيم واحدهاي تخصصي معماري به نصف 140 واحد كل دوره نمي‌رسد. من مخالف درس‌هاي عمومي نيستم. بالا‌خره صلا‌ح ديده‌اند اين درس‌ها را دانشجوها بگذرانند. اشكالي نيست ولي موضوع اين است كه درس‌ها و واحد‌هاي تخصصي دانشكده معماري كم است. بچه‌ها بايد بيش از اينها معماري كار كنند و فارغالتحصيل شوند. ‌

و شايد به خاطر همين هم است كه در طول ترم حتي نمي‌شود پروژه را تا آخر رساند. معمولا‌ تا به پلا‌ن‌ها مي‌رسيم، ترم تمام شده است. در حالي كه حداكثر تا وسط ترم بايد پلا‌ن و مقطع و نما درآمده باشد كه نيمه دوم ترم را بشود معماري كار كرد.

كاملا‌ درست است. بچه‌ها به تكميل پروژه نمي‌رسند. ضعيف هستند و مشكل هم دارند. استاد‌ها هم متاسفانه امكان نوآوري و صف‌شكني ندارند.

امكانش را ندارند يا توانش را؟

شايد هردو. قصد بي‌احترامي به كسي را ندارم، ولي استادان امروز آن عرق و انگيزه‌اي را كه براي تربيت معماران آينده بايد داشته باشند، ندارند. اين را مي‌گويم چون خودم هم يكي از همين استاد‌ها هستم. متاسفانه استادها از خودشان مايه نمي‌گذارند. تدريس يك كار اداري ‌شده. شايد ما خوش‌شانس بوديم كه آن استادها و آن فضاي دانشكده راداشتيم.

منظورتان زندگي آتليه‌اي است؟

بله! اصلا‌ چطور مي‌شود آدم دانشجوي معماري باشد و آتليه دانشكده نشود خانه‌اش. آتليه و خود دانشكده براي ما زيباتر و دلنشين‌تر از خانه بود. الا‌ن بچه‌ها هي ساعت را نگاه مي‌كنند كه از دانشكده بزنند بيرون. به همين خاطر من حتي با كاركردن بچه‌ها هم مخالفم؛ مگر در يكي دو ترم آخر دانشكده. دانشجوي معماري بايد حداقل جدايي از دانشكده را داشته باشد.

البته، در اين مقوله خاص، فقط دانشجوها تقصيركار نيستند. اصلا‌ فضا چنين فضايي نيست. بسياري از خطوط، قرمز شده‌اند. بچه‌ها خيلي مقصر نيستند.

قبول دارم. ما كه در اينجا دنبال باني و مقصر نيستيم. اوضاع را توصيف مي‌كنيم. دانشجوي معماري بايد از همان ترم اول، زندگي خانگي و خانوادگي را ببوسد و بگذارد كنار و بشود دانشجوي معماري. سفر برود و بگردد و ببيند. معماري چيزي نيست كه بشود از دور با آن آشنا شد. حداقل انتظار از دانشجوي معماري اين است كه با پايان دوره دانشكده، تمام ايران را ديده باشد. حتي برخي كشورهاي ديگر را هم تجربه كرده باشد. شما چگونه مي‌خواهيد بچه‌ها چغازنبيل يا گوردخمه‌هاي سيراف را درك كنند، وقتي آنها را نمي‌بينند يا سامانه مهندسي آب شوشتر و نجف‌آباد را. لا‌زمه غناي آموزشي معماري همين جور چيزها است. يكي از معماران بزرگ مي‌گويد: <معمار يعني كسي كه خوب مي‌بيند و معمار خوب كسي است كه اين ديده‌ها را درست تصوير مي‌‌كند و كالبد فيزيكي ‌مي‌دهد.>‌

اين نوع برخورد با چنين مباحثي محدود به سازه و معماري بومي نمي‌شود. ما در دانشكده‌هايمان از معماري امروز جهان هم سرسري رد مي‌شويم. از معماري پايدار و مباحث انرژي غفلت مي‌كنيم و سازه‌هاي نوين را هم به‌صورت كارت‌پستالي مي‌خوانيم. ضمن اينكه به معماري داخلي حتي در حد چند واحد هم نمي‌پردازيم. مجسمه‌سازي و طراحي آزاد و گرافيك هم كاملا‌ از واحد‌هاي دانشگاهي حذف شده‌اند. ‌

درست به همين خاطر هم هست كه مدرك دانشگاهي، اعتبار سابق را ندارد. به اعتقاد من، اين امر بسيار مهمي است كه يك دانشكده‌اي بيايد و اعلا‌م كند كه فلا‌ن آدم را من به عنوان دانش‌آموخته اين دانشكده تاييد مي‌كنم و مدرك ديپلمش را صادر مي‌كنم. واقعا عجيب است كه همه ورودي‌هاي دانشكده بايد فارغالتحصيل شوند. آيا واقعا هيچكدام از اين دانشجو‌ها ردشدني و اخراجي نيستند؟ هركس كه وارد دانشكده شد، آن هم با چنين روش گزينشي، حتما بايد معمار شود؟ مگر مي‌شود؟ ‌